Í Úlfarsárdal hefur byggðin vaxið mikið á undanförnum árum. Engu að síður finnst mörgum að þar sé hálfgerð sveit. Ljóst er að stutt er að fara út í víðáttuna og þar er víða ósnortin náttúra … og stutt að fara í fjallgöngu!

Dalur = djúp aflöng lægð inni á milli fjalla eða hæða.

Úlfarsfell (296 m) stendur norðan til í dalnum. Sunnan til er Grafarholt.

Hver er Úlfar?

Á toppi Úlfarsfells - (SH).
Byggð í Úlfarsárdal - (SBS).

Úlfarsá

Úlfarsá ofarlega í Úlfarsárdal / Úlfarsá nálægt ósi – (SH).

Úlfarsá á upptök í Hafravatni og rennur til sjávar í Blikastaðakró. Hún er um það bil 7 km að lengd. Neðsti hluti árinnar, sem næstur er Korpúlfsstöðum, hefur verið kallaður Korpúlfsstaðaá eða Korpa.

Fossar og flúðir

Farvegur Úlfarsár er sums staðar breiður og annars staðar þröngur. Dýpi og straumur árinnar er í takt við það. Víða eru flúðir í ánni og nokkrir fossar. Vatnið fer jú úr 76 m hæð. Króarfoss er í ánni nálægt ósnum (sbr. Blikastaðakró), Fossaleynisfossar eru undir Keldnaholti og framan við gamla stíflu frá Áburðarverksmiðjunni (ATHUGA***) og Úlfarsárfoss er við votlendið sem verið er að endurheimta.

Líf í Úlfarsá

Lax - (JBH).
Urriði - (JBH).

Í ánni lifir bæði lax og sjóbirtingur. Lesa um þessa fiska.

Hér getið þið fengið nýjustu upplýsingar um hversu margir fiskar hafa verið veiddir á ári. Stórum hluta fiskanna er sleppt aftur, en fyrst eru þeir vigtaðir og metnir. Einnig má sjá hvaða veiðifæri voru notuð.

sjóbirtingur = urriði sem gengur lítinn hluta ársins til sjávar til að afla fæðu og vaxa
ós = þar sem á kemur í sjó
upptök ár = byrjun eða upphaf árinnar

Ár, þar sem lax lifir, eru næringarríkar og hlýjar. Það á sannarlega við um Úlfarsá. Áin er útfall Hafravatns, en það er ríkt af lífi. Auk þess tekur áin við næringarefnum frá hinum gróna Úlfarsárdal sem hún rennur um.

Bitmý er algengt í Úlfarsá og er það mikilvæg fæða fiska og einnig fugla.

Bitmý á ýmsum þroskastigum: púpa, fullorðin, lirfa, egg - (JBH).

Úlfarsá, ásamt bökkum árinnar (200 m báðum megin), frá upptökum til ósa er á náttúruminjaskrá og fellur undir hverfisvernd.

  1. Horfið á landslagið í Úlfarsárdal og sjáið „dalinn“.
  2. Gangið meðfram Úlfarsá og skoðið hvernig hún rennur í beygjum og sveigjum.
  3. Athugið hvernig vatnið fellur smám saman niður úr hæð Hafravatns (76 m.y.s.) og niður að sjávarmáli. Sjáið þið flúðir eða fossa?
  4. Skoðið umhverfi Úlfarsár og dalinn í Borgarvefsjá (þið getið skoðað loftmyndir og/eða kort).
    1. Skoðið hvernig byggðin hefur vaxið á svæðinu.
      Veljið > Þekjur og síðan > Saga og þróun.
      Einnig má velja >Tímavél undir >Tólastiku.
    2. Fylgið eftir farvegi árinnar.

5. Skoðið lífverur á steinum árinnar, t.d. bitmý (sjá leiðbeiningar hér). Gerist að vori/sumri.

6. Vinnið með upplýsingar um veiði í Úlfarsá. Skoðið nýjustu tölur fyrir allt árið.

    1. Hvaða fiskur var þyngstur/léttastur og hvenær veiddist hann? Hvaða veiðarfæri var notað?
    2. Hvort eru veiddir hængar eða hrygnur þyngri?
    3. Hvað veiddust í heildina margir laxar og silungar þetta ár. Berið saman við fyrri ár.
    4. Hvaða fleiri spurninga gætuð þið spurt?

Gróður

Bakkar árinnar eru víða fallegir og þar er fjölbreyttur gróður. Þar er gulvíðir áberandi og eins hin stórvaxna mjaðjurt. Graslendi er annars ríkjandi í dalnum og mikið er um gömul tún og bletti sem hestum er, eða var, beitt á. Verið er að endurheimta tæplega 90 hektara* votlendis ofarlega í  dalnum. Skógrækt er á nokkrum stöðum í Úlfarsárdal. Lúpína hefur dreift sér mjög um Úlfarsárdal eins og víðar.

* hektari = 10.000 fermetrar.

Kjörið er að rannsaka fjölbreyttan gróður í Úlfarsárdal. Sjá nánari umfjöllun og verkefni:

Lyng og fleira á bökkum Úlfarsár - (SH).

Endurheimt votlendis

Efst í Úlfarsárdal, ofan við byggðina og neðan við Hafravatn, var ráðist í að endurheimta votlendi. Það er gert til að stuðla að auknum lífbreytileika og jafnframt til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Þarna hafði land verið þurrkað upp í tengslum við búskap.

Aðferðin til að ná fram votlendi á ný felst í að fylla upp í skurði. Við það rennur vatnið ekki eins auðveldlega burt af svæðinu og jarðvegurinn verður blautari. Eins var reynt að halda sem best í votlendisplöntur sem fyrir voru.  Lesa um skurði og þurrkun votlendis.

Á loftmynd má vel sjá hvar skurðirnir voru og hvernig svæðið lýtur út úr lofti eftir framkvæmdina.

Endurheimt votlendis í Úlfarsárdal - (Reykjvíkurborg - Borgarvefsjá)

Fylgist með endurheimt votlendisins. Umbreytingin mun taka nokkurn tíma. Fylgist með framvindu gróðursins og eins stöðu vatnsins á svæðinu. Takið myndir og fylgist með frá ári til árs. Rannsakið sérstaklega votlendisplöntur og –fugla.

Í Úlfarsárdal er stór gróðrarstöð þar sem ræktað er salat.
Margir þekkja Lambhagasalat!

Fuglar

Heiðlóupar - (TGG).

Í Úlfarsárdal eru ólík búsvæði fyrir mismunandi fugla.

Í dalnum rennur Úlfarsá og víða er votlent. Grágæsir og endur, einkum stokkendur og urtendur kunna vel við sig þar og finna sér líka staði til að gera sér hreiður.

Mófuglar eru einnig í votlendinu og móanum og verpa þar, sérstaklega austast í dalnum. Algengt er að sjá lóu, hrossagauk, spóa, stelk og þúfutittling.

Í byggðinni sjálfri hafa þrestir og starar komið sér vel fyrir.

Í holtunum og fjarri byggð má stundum sjá rjúpur.

Nánari umfjöllun og verkefni um fugla, fuglaskoðun og fleira. 

Hafið þið séð mink? Segið frá!

Minkur

Mikið er um mink í Úlfarsárdal. Nóg hefur hann að éta, bæði fisk og fugl. Minkur er ágeng tegund og reynt er að halda honum í skefjum með veiðum á vegum Reykjavíkurborgar. Lesa meira um minkinn. 

Minkur - (EiG).
Úlfarsá / Korpúlfsstaðaá / Úlfarsárdalur - (Borgarvefsjá).
>

KENNARAR / FULLORÐNIR

Almennt um náttúru, skýrsla

Áhugaverð skýrsla til að glugga í:

Gróðurfar og fuglalíf við Úlfarsá, Mislæg gatnamót Víkurvegar og Hringvegar ásamt Reynisvatnsvegi frá Hringvegi að Reynisvatni eftir Kristbjörn Egilsson hjá Náttúrufræðistofnun Íslands, útgefin árið 2000.

Þar segir meðal annars orðrétt:

Auðugt lífríki, gróðurfar og fuglalíf er til komið vegna fjölbreytilegs landslags og samspils árinnar, árbakkans, votlendisins og mólendisins í nágrenninu. Þetta samspil gerir svæðið þýðingarmikið til að viðhalda villtri náttúru í nágrenni við byggð og til útivistar. Væntanleg byggð eykur mjög þýðingu svæðisins sem útivistarsvæðis. Í raun er hér alveg einstakt tækifæri til að skipuleggja nýja byggð og aðra landnýtingu í sátt við lítt spillta náttúru. Þannig getur náttúrufar þessa svæðis þróast á eðlilegan hátt lífríkinu til framdráttar og íbúum til ómældrar fræðslu og ánægju.

Úlfar?

Skv. Vísindavefnum er Úlfarsá nefnd í Landnámabók. Nafnið er væntanlega dregið af mannsnafninu Úlfar. Þegar áform um uppbyggingu í dalnum fóru að koma fram var farið að nota örnefnið Úlfarsárdalur. Örnefnið er ekki á eldri kortum.

Votlendisgróðurinn

Í skurðum mátti sjá ýmsar plöntutegundir sem hafa væntanlega verið áberandi í votlendinu áður en það var ræst fram. Vonandi ná þær sér vel á strik nú þegar endurheimta á votlendið.

Í ánni sjálfri má líka sjá vatnagróður og er áhugavert að skoða hann. Vænlegast er að velja stað þar sem áin er lygn og grunn.

Loftslagsbreytingar – lífbreytileiki

Endurheimt votlendis í Úlfarsárdal er mikilvægt verkefni á vegum Reykjavíkurborgar til að hlúa að fjölbreytni í lífríkinu og eins til að binda kolefni sem er gróðurhúsalofttegund sem stuðlar að loftslagsbreytingum. Hvet ykkur til að veita verkefninu þá athygli sem það á sannarlega skilið.