Hafið bláa hafið hugann dregur…
Faxaflói, sem Reykjavík stendur við, er fremur grunnur en um 60% hans er grynnri en 50 metrar.
Líkt og á landi er heilmikið landslag neðansjávar og ýmsir staðir hafa meira að segja fengið sitt heiti. Víða má sjá samhengi landslagsins neðansjávar við landslagið uppi á landi. Ísaldarjöklarnir náðu út í sjó og þeir grófu út firði og voga.
Umhverfis landið er landgrunn. Það er stallur úr grunnsjávarseti sem nær gjarnan niður á um það bil 200 metra dýpi. Þá kemur að landgrunnshlíðum, en þar fyrir utan eru svo úthafsbotn og djúpsjór.
Lífríki
Undirstaða lífs í sjó eru þörungar. Þeir ljóstillífa. Í fjöru og á hafsbotni þar sem sólin nær til er þang og þari mest áberandi. Í uppsjónum eru svifþörungar ríkjandi.
Til að þörungarnir geti ljóstillífað þarf næringarefni. Þau berast frá botni þar sem uppstreymi er (þar sem hafstraumar mætast) og einnig bera ár með sér næringarríkan framburð ofan af landi.
Dýrasvif nærist á svifþörungunum. Dýrasvifið er svo æti fyrir ýmsar lífverur svo sem skíðishvali og fjölda fisktegunda. Fæðukeðjur sjávar eru bæði stuttar og langar. Þar koma margar lífverur við sögu: svifþörungar, dýrasvif (ljósáta, rauðáta og fleiri), ýmis konar önnur smádýr, fuglar, fiskar og spendýr (hvalir, selir, rostungar og maðurinn).
Suðvestur af landinu, þar á meðal í Faxaflóa, er mikil frjósemi og aðstæður hafsins góðar. Við sunnanverðan Faxaflóa mælist framleiðni svifþörunga hæst hér við land. Það skilar sér upp eftir fæðukeðjunum. Í Faxaflóa veiðast flestir nytjafiskar Íslendinga.
Fæðuvefur hafsins, sem samanstendur af fæðukeðjunum, er flóknari en orð fá lýst!
Hafstraumar
Við Ísland mætast kaldur sjór úr norðri og hlýr sjór úr suðri. Tiltölulega hlýr straumur fylgir ströndum réttsælis í kringum landið. Hiti sjávar hefur mildandi áhrif á veðurfar á Íslandi.
Auðug fiskimið eru umhverfis landið og gróskumikið lífríki. Skiptir þar miklu þessi blöndun á heitum og köldum sjó og uppstreymi næringarefna.
Vegna áhrifa loftslagsbreytinga eru nokkrar líkur á að hringrás sjávarstrauma í Atlantshafinu geti stöðvast. Þetta hefði alvarlegar afleiðingar fyrir lífríki hafsins og veðurfar á Íslandi og víðs vegar um heiminn. Þessi hringrás hafstrauma er kölluð AMOC og flytur hún heitan sjó í norður og kaldan í suður.
- Hvar er Golfstraumurinn og hvers vegna er hann mikilvægur fyrir Ísland?
- Skoðið vefinn Fjaran og hafið og þá sérstaklega lífverurnar á landgrunni og uppsjó.
- Skoðið fiskana sem finna má í hafinu umhverfis Ísland, sem sýndir eru á vefnum Sjávarlíf.
- Hvaða fiska þekkið þið? Hafið þið borðað margar tegundir af fiski? Fiskur er hollur.
- Með því að kryfja fisk getið þið skoðað líffærin og lært mikið um líkamsbyggingu fiskanna.
KENNARAR / FULLORÐNIR
Fjaran og hafið
Á vefnum Fjaran og hafið er fjölbreyttur fróðleikur en jafnframt skal bent á kennsluleiðbeiningar þar sem m.a. eru ýmsar verkefnahugmyndir.
Kryfja fisk
Að kryfja fisk er lærdómsríkt verkefni. Mikilvægt að undirbúa nemendur vel fyrir það og vinna af alvöru. Oft er hægt að fá óslægðan fisk í fiskbúðum eða á fiskmörkuðum.
Edda Elísabet Magnúsdóttir lektor við menntavísindasvið HÍ gerði mjög gott myndband sem sýnir krufningu þorsks og það helsta sem má rannsaka.