Refur
Það er ekki algengt að sjá ref í þéttbýlinu í Reykjavík, en það kemur fyrir. Refur sem átti leið um Stekkjabakka komst í fréttirnar.
Refurinn hefur verið á Íslandi mjög, MJÖG lengi eða frá því á síðasta jökulskeiði, fyrir um 10.000 árum. Á heimskautasvæðinu, þar sem íslenski refurinn á uppruna sinn, er meirihluti refanna hvítur.
Á Íslandi eru tvö litaafbrigði, hvítt og mórautt. Á þeim stöðum sem dýrin sækja mikinn hluta fæðunnar að sjó eru hlutfallslega fleiri sem eru mórauð að lit. Árin 1979-2002 voru litaafbrigðin kortlögð á Íslandi. Þá kom í ljós að refir eru mismunandi á litinn eftir landshlutum. Þessi hlutföll litaafbrigðanna geta breyst af ýmsum ástæðum s.s. vegna veiða og ferða dýranna á milli svæða.
Litirnir eru eiginlega felulitir. Mórauði liturinn fellur inn í lit fjörunnar en sá hvíti inn i snjó og gráar fjallshlíðar að sumri.
Hafið þið séð ref? Segið frá.
- Lesa um ref á vef Náttúrufræðistofnunar.
- Lesa um ref á vef Menntamálastofnunar, Íslensku landspendýrin.
Í Húsdýragarðinum eru refir og minkar.
Skoðið myndina vel. Hvar á landinu er algengast að sjá mórauða vefi og hvar eru mestar líkur á að sjá hvíta refi? Hvernig eru hlutföllin í kringum Reykjavík?
Hvað segir það okkur að meira sé af mórauðum refum á Íslandi en á heimskautasvæðunum?
Minkur
Hvað gerir mink að ágengri tegund?
Minkur var fluttur til landsins fyrir loðdýrabú, fyrst árið 1931. Einhver dýr sluppu út og minkur náði fótfestu í náttúrunni. Minkur er ágeng tegund.
Minkur lifir í nánd við sjó og vötn. Þangað sækir hann fæðu, einkum fisk og fugl. Í Reykjavík er hann einkum í útjaðri borgarinnar og eins í eyjunum. Þó má sjá hann í fjörunni allt í kringum Reykjavík, í Vatnsmýrinni, við Tjörnina og víðar þar sem eitthvað er að fá. Það kemur fyrir að hann sjáist spígspora um göturnar.
Á hverju ári eru veiddir tugir minka í landi Reykjavíkur. Þið sjáið það á súluritinu. (Karldýr = steggir, kvendýr = læður, afkvæmi = yrðlingar)
Nagdýr
Nagdýr einkennast af stórum framtönnum í efri og neðri gómi. Þau eru stöðugt að naga eitthvað.
Mýs og rottur voru ekki á Íslandi fyrir landnám, heldur bárust með skipum til landsins þegar fólk hafði sest hér að.
Kanínur eru gæludýr en hafa sloppið eða verið skildar eftir í íslenskri náttúru. Talsvert er af kanínum í Öskjuhlíð. Ekki er víst að þeim líði vel þar. Það koma mikil frost og fæðið er takmarkað þegar vetur er harður. Kanínur geta verið ágengar.
Mýs
Kjörlendi músa er gróið land og grafa þær holur í jörðina og eru þar með bæli og forðabúr með fæðu. Þær éta fyrst og fremst ber, fræ og skordýr. Ef þær komast í mannamat éta þær hann, t.d. súkkulaði, kex og ost. Þið getið kannski nefnt fleiri dæmi?! Mest ber á músum á haustin. Stór hluti þeirra eru ungar frá sumrinu.
- Hafið þið séð lifandi mús? Segið frá.
- Kannski rekið þið augun í músaholu, þá getið þið sett ostbita við opið og athugað hvort hann hverfur.
- Veiða má mýs án þess að drepa þær og fylgjast aðeins með þeim og skoða. Hægt er að kaupa gildru eða bara hanna eigin gildru. Sjáið þið einhvern mismun í útliti músanna?
- Af hverju er sumu fólki illa við mýs?
- Hvaða dýr og fuglar éta mýs?
- Mýs koma stundum fyrir í sögum. Nefnið dæmi um það og segið lauslega frá hlutverki þeirra í sögunni.
Rottur
Búsvæði rotta eru nú til dags fyrst og fremst í holræsum. Þangað berst ýmislegt ætilegt og þar líður rottunum vel. Ef lagnir opnast, til dæmis vegna framkvæmda, þvælast rotturnar stundum upp og sjást þá á förnum vegi. Samt er reynt að ganga vel frá lögnum og settar eru lokur hér og þar sem koma í veg fyrir útbreiðslu dýranna. Það skiptir miklu máli að vera með örugg niðurföll, eins og í þvottahúsum, til að eiga ekki á hættu að fá rottur í heimsókn inn í hús.
Lesa meira um rottur og mýs á vef Menntamálastofnunar, Íslensku landspendýrin
- Hafið þið séð lifandi rottu? Segið frá.
- Af hverju ætli mörgum sé illa við rottur?
KENNARAR / FULLORÐNIR
Fleiri mórauðir refir
Að hérlendis séu fleiri mórauðir refir en í upprunalegum heimkynnum, heimskautasvæðunum segir okkur að átt hafi sér stað aðlögun að annars konar búsvæði og þróun.
Dýr og fuglar sem éta mýs
Minkur, refur, köttur, ugla, fálki og smyrill veiða mýs. Höfundur varð eitt sinn vitni að því þegar hænur réðust að mús og átu hana upp til agna!