Ágengar tegundir

Lífvera sem flutt er í ný heimkynni til ræktunar eða annarra nota en breiðist út og veldur tjóni á náttúru sem fyrir er kallast ágeng tegund.

Lúpína

Alaskalúpína var flutt til Íslands frá Alaska og hefur verið notuð í landgræðslu víða. Hún telst til belgjurta. Þetta er dugleg planta sem þrífst við erfiðar aðstæður og myndar sinn eigin áburð með hjálp baktería sem lifa við rætur hennar.

En lúpína breiðir líka úr sér þar sem fyrir er fjölbreyttur villtur gróður sem tapar í samkeppninni. Mjög erfitt hefur reynst að hemja alaskalúpínu og víða hafa myndast miklar og einsleitar lúpínubreiður. Hún er algeng í nágrenni höfuðborgarsvæðisins, meðal annars í landi Reykjavíkur. Lúpína er ágeng tegund.

Skógarkerfill

Sömuleiðis hefur skógarkerfill dreift sér mikið víða. Hann er til dæmis mjög áberandi í hlíðum Esju. Hann er hávaxinn og frekur á plássið og kaffærir aðrar plöntur. Í upphafi var skógarkerfill fluttur inn til að nota sem skrautjurt í görðum. Hann fór út fyrir lóðarmörkin svo um munaði.

tvær ágengar tegundir — Skógarkerfill með hvítum blómum - alaskalúpína með bláum blómum - (SH)

Stafafura

Stafafura er innflutt og ágengt trjátegund og er mikið notuð í skógrækt. Víða má sjá að hún er farin að sá sér. Ástæða er til að fylgjast með útbreiðslu hennar og vonandi tekst að hafa stjórn á henni.

Minkur

Í Reykjavík má stundum sjá mink. Minkur var fluttur til landsins til þess að rækta á loðdýrabúum, fyrst árið 1931. Einhver dýr sluppu út og minkur náði fljótlega fótfestu í náttúrunni. Hann fékk nóg að éta og átti enga óvini – nema veiðimenn. Á hverju ári eru veiddir margir minkar í Reykjavík.

Kanínur

Kanínur eru ósköp sætar – en sæt og falleg dýr geta líka talist ágeng. Kanínur eru ekki partur af íslenskri náttúru. Þær voru fluttar inn, aðallega sem gæludýr. Kanínur eru nagdýr og fara illa með gróður. Þær geta til dæmis drepið tré með því að naga á þeim börkinn. Kanínur hafa neikvæð áhrif á sumar fuglategundir. Kanínur fjölga sér mjög við góðar aðstæður. Ef þið eigið kanínur verðið þið að passa þær.

Nærmynd af kanínu – (WmC) || Kanína í Öskjuhlíð – (SH)

Vargsnigill

Vargsnigill er ágengur víða erlendis og hefur nú borist til Íslands, líklega með innfluttum plöntum. Hann er ekki algengur ennþá en gæti haft slæm áhrif ef honum fjölgar, einkum á gróður. Hann er ennþá bundinn við þéttbýli. (Framan af var hann nefndur spánarsnigill.)

Lyngbobbi

Lyngbobbi hefur verið tengdur Austurlandi. Fyrir ekki svo löngu skaut hann upp kollinum í Reykjavík og Suðvesturhorninu. Frá því í kringum árið 2000 hefur honum fjölgað talsvert hér. Lyngbobbar í Reykjavík eru stærri en fyrir austan og er álitið að þeir séu afkomendur snigla sem hingað hafa borist erlendis frá. Lyngbobbi hámar í sig gróður. Kjams – kjams – kjams.

Búrbobbi

Búrbobbi er snigill sem er talsvert notaður í fiskabúrum enda er hann afkastamikill í að éta lífrænar leifar og heldur þannig búrinu hreinu. Uppruni búrbobba er líklega í Norður- Ameríku, en hann hefur dreifst talsvert um heiminn.

Á Íslandi fannst hann fyrst í Fossvogslæk. Álitið er að búrbobbi geti orðið ágeng tegund hér á landi og keppt við aðrar tegundir snigla sem lifa í volgu ferskvatni.

Lúsmý

Allar líkur eru á því að lúsmý hafi borist hingað vegna starfsemi manna og er lúsmý því dæmi um framandi ágenga tegund.

Ég þoli ekki lúsmý!

Asparglytta

Um er að ræða bjöllutegund sem er nýlegur landnemi á Íslandi. Kannski hefur hún borist hingað með innfluttri mold. Asparglytta leggst á aspir og ýmsar víðitegundir. Bæði lirfan og fullorðna dýrið éta laufin. Nánar um asparglyttu á vef Náttúrufræðistofnunar.

Rannsakið lúpínu og skoðið byggingu hennar: blómin, fræhirslur, laufblöðin og ræturnar. Finnið þið rótarhnýði?
Lúpína nær sér gjarnan á strik á bersvæðum og mólendi. Hvaða plöntur ætli séu þar fyrir? – Skoðið staði þar sem lúpína vex og skoðið lífríki í nágrenninu sem gæti verið í hættu.
Kynnið ykkur mink. Hvernig lifir hann og hver er hans helsta fæða? Af hverju er hann talinn með ágengum tegundum?
Lesið um vargsnigil á vef Náttúrufræðistofnunar Íslands. Ef illa færi hvað myndi þá gerast? Hvað er hægt að gera til að koma í veg fyrir fjölgun vargsnigils?
Hvernig væri best að losa sig við lífverur fiskabúrs?
Stundum er búsvæði sagt vera einsleitt. Hvað merkir það?
Lífbreytileiki og ágengar tegundir eru hugtök sem tengjast. Hvernig þá?