Í skóginum er skýlt og mikið um æti fyrir fugla sem kunna til dæmis að meta fræ og ber. Á trjánum eru oft lirfur, lýs og önnur smádýr sem fuglarnir nærast einnig á. Uppi í tré getur verið öruggur staður fyrir köttum og öðrum rándýrum.
Í trjám er líklegt að sjá:
skógarþröst, stara, svartþröst, auðnutittling, músarrindil, glókoll og mögulega einhverja flækinga.
Þessir fuglar teljast allir til spörfugla. Þeir þekkjast meðal annars á fótunum sem henta mjög vel til að grípa utan um trjágreinar.
Nefna mætti einn spörfugl til viðbótar, hrafninn, en hann sést æ oftar gera sér hreiður í trjám borgarinnar. Auk þess sjást hrafnar oft bagsast í trjám til að sækja sér fæðu í hreiður annarra fuglategunda. Það er heldur svakalegt.
- Sagt er frá öllum þessum fuglum á Fuglavefnum.
- Á vef Náttúruminjasafns Íslands eru einnig fallegar myndir og sagt frá svartþresti, skógarþresti, glókolli, músarrindli, auðnutittlingi og stara.
Skógarþröstur í borg
Skógarþrestir á höfuðborgarsvæðinu nota hærri tóna og eru almennt háværari en þrestir dreifbýlisins. Þeir þurfa að yfirgnæfa hljóð þéttbýlisins til að ná árangri. Það er jú ástæða fyrir því að þrestir syngja. Lesa um sönginn.
Skógarþrestir þéttbýlisins gera sér hreiður hátt í trjánum enda mikil hætta á ferð þar sem kettir eru á hverju götuhorni.
Háværir og háttsettir!
Útvarpsþáttur, Orð af orði, sem fjallar um mállýskur … í söng skógarþrasta. HLUSTA!
Svartþröstur
Svartþrestir eru áberandi í görðum í Reykjavík. Svartþrestir syngja hátt og fallega, einkum snemma á morgnana á vorin. Gaman er að fylgjast með atferli svartþrasta, þeir taka sitt pláss og stugga burtu öðrum smáfuglum ef á þarf að halda.
Svartþrestir og borgir
Svartþrestir hafa tekið sér bólfestu í borgum og bæjum víða um heim. Fyrstu heimildir um það eru frá 1828 en þá höfðu þeir komið sér fyrir í Róm. Annars lifa svartþrestir í skógi.
Svartþrestirnir hafa þróast á eigin forsendum í ólíkum borgum. Sumt gerist þó alls staðar:
- Goggurinn minnkar og má eflaust skýra það með því að auðveld og næg fæða er aðgengileg. Ekki þarf að vasast í að brjóta hnetur og fræ svo dæmi sé tekið.
- Svartþrestir bæja hefja söng sinn snemma á morgnana, það er áður en umferðin hefst. Í skóginum eru fuglarnir rólegri fram eftir morgni.
- Svartþrestir bæja treysta á fæðu frá mönnum, en svartþrestir skógarins færa sig til vænlegri staða á veturna.
- Svartþrestir bæjanna verpa fyrr enda fer enginn tími hjá þeim í farflug.
Stari
Hermikráka
Stari sækir í þéttbýli og er ekki bara í trjám heldur einnig í alls konar byggingum. Stari er skyldur kráku og er góð eftirherma. Stundum hermir hann eftir öðrum fuglum, fólki, hundum eða einhverjum allt öðrum umhverfishljóðum.
Starafló
Oft gerir starinn sér hreiður utan á húsum, þar sem hann finnur sillu eða holrými. Hann notar gjarnan sama hreiðrið ár eftir ár. Fuglum fylgir fló. Á haustin verpa flærnar eggjum sem verða eftir í hreiðrinu. Úr þeim skríða lirfur sem aftur breytast í flær næsta vor. Flærnar þurfa að fá næringu með því að sjúga blóð og leggjast á starann þegar hann kemur aftur. Sumum er illa við stara og loka fyrir hreiðrið. Þá eru góð ráð dýr fyrir flærnar. Beinast liggur við að sækja inn í húsið og bíta bara íbúana.
Vængir borgarstara
Lögun og stærð vængja skiptir máli í flughæfni og flugstíl. Vængir endurspegla gjarnan búsvæði og lífshætti fuglanna.
Langir og hvassir vængir henta vel á hröðu flugi í beinni línu, en breiðir, stuttir og ávalir vængir eru góðir þegar taka þarf snöggar beygjur eða taka skjótt á loft. Það er verðmætur eiginleiki í borg og bæjum með köttum og bílum.
Rannsóknir erlendis hafa sýnt að vængir stara sem lifa í þéttbýli hafa smám saman breyst og eru sýnilega öðruvísi en á þeim fuglum sem lifa í dreifðari byggðum.
Músarrindill og glókollur
Þetta eru minnstu fuglskrílin! Músarrindill var lengi vel sá minnsti á Íslandi, einungis um 15 grömm. Svo bættist glókollurinn við, en hann er minnsti fugl Evrópu. Hann er 6-9 grömm! Glókollur étur skordýr sem lifa á barrtrjám, til dæmis sitkalús á sitkagreni.
Það var sögulegt þegar glókollur kom til Íslands. Hér er skemmtileg frásögn af því.
- Hlustið á fjölbreytt hljóð þeirra fugla sem hér er sagt frá. Kannski getið þið tekið hljóðin upp? Á Fuglavefnum getið þið lesið um fuglasöng. Hlustið sérstaklega á þresti í umhverfi ykkar og reynið að meta hvort um sé að ræða biðlunarsöng eða einhvers konar annan söng.
- Glókollar eru orðnir nokkuð algengir, en erfitt reynist að koma auga á þá. Ef þið heyrið í þeim virkar stundum að spila fyrir þá upptöku af söng þeirra og þeir koma nær!
- Hvað er einkennandi fyrir músarrindil?
- Lesið um vængi á Fuglavefnum. Fylgist svo með hvernig fuglarnir fljúga. Blaka þeir mikið vængjunum?, fljúga þeir skrikkjótt?, teiknið með blýanti flugferla ólíkra fugla.
- Útlit svartþrasta og stara er ólíkt eftir kynjum. Kynnið ykkur málið.
- Setjið brauðmola á grasflöt eða stétt og athugið hvort fuglar komi til að gæða sér á þeim? (Þessa rannsókn gerðu Hans og Gréta ekki.) Ef það koma fuglar virðist ykkur þá sem þeir rífist um ætið? Hvernig kemur það fram? Hvaða tegundir sjáið þið?
- Stundum er talað um garðfugla. Gaman er að fylgjast með þeim og hugsanlega fóðra þá þegar kalt er og þannig laða þá að. Leiðbeiningar um fóðrun fugla á vef Fuglaverndar.
KENNARAR / FULLORÐNIR
Krummi í skógi á vorin
Hrafninn verpur mjög snemma á vorin og þegar ungarnir hans stálpast og þurfa að fara að fá mikið að éta er varptíminn hafinn hjá flestum öðrum fuglum. Þannig að hrafninn er ekki einungis að finna sér eitthvað í sjálfur í gogginn þegar hann leitar í hreiður annarra fugla heldur einnig handa ungunum sínum.
Fjöldi tegunda spörfugla
Á Íslandi eru hlutfallslega færri spörfuglar en í mörgum öðrum löndum enda er Ísland ekki mikið skógarland af náttúrunnar hendi. Með aukinni skógrækt hafa skapast aðstæður fyrir fleiri tegundir spörfugla. Hér væri áreiðanlega ekki glókollur nema vegna ræktunar barrtrjáa, t.d. sitkagrenis, en á því lifir sitkalús sem glókollur sækir í.
Rannsókn á fuglum í Reykjavík
Gerð var rannsókn á fjölda fugla og tegundafjölbreytni í Reykjavík árið 2020. Niðurstöðurnar sýna meðal annars fram á mikilvægi lítilla þéttbýlisgarða fyrir fugla. Sagt er frá rannsókninni á vef Náttúrufræðistofnunar Íslands og jafnframt vísað á vísindagrein um hana – LESA.
Aðlögun og þróun
Breytingarnar á borgarfuglum miðað við forvera þeirra eru góð dæmi um aðlögun og þar með þróun. Fuglarnir aðlagaðast umhverfi sínu vegna náttúrulegs vals.