Þörungar
Þar sem undirlag í fjöru er lítið á hreyfingu ná þörungar að vaxa. Þetta á til dæmis við um fjörur með klöppum og stórgrýti. Talað er um þangfjörur.
Þang og þari eru brúnþörungar. Þeir eru mest áberandi. Einnig eru til græn- og rauðþörungar.
Þang myndar gjarnan breiður í fjörunni, en þari vex neðst í henni og á grunnsævi.
Þari er stórgerður og myndar þaraskóga. Á stórstraumsfjöru sjást þeir oft standa upp úr sjónum. Á þara er þöngulhaus (minnir á rætur), stilkur og blaðka.
Þang festir sig við undirlagið með flögu sem er lík sogskál í laginu. Þangið er ekki með einn áberandi stilk heldur er greinótt.
Þörungarnir eru almennt fjölbreyttir að lit, stærð og lögun. Sumir rauðþörungar mynda skorpu á steinunum.
Þörungar minna á plöntur en eru án eiginlegra róta, stönguls og blaða. Flestir þörungar lifa í vatni eða sjó. Þörungar framleiða sína næringu sjálfir með hjálp sólarljóssins líkt og plöntur (ljóstillífun).
Beltaskipting
Þang, þari og aðrir þörungar raðast í fjöruna eftir tegundum. Röðin ræðst af:
a) hversu vel tegundin þolir þurrk og lága seltu þegar lágsjávað er og
b) því hvernig henni gengur í samkeppni við nágranna sem lifa aðeins neðar í fjörunni.
EFST – næst landi
klapparþang og dvergaþang – fremur mjótt belti
klóþang og bóluþang – ráðandi í meginhluta fjörunnar
skúfaþang og sagþang – breitt belti
ýmsar tegundir rauðþörunga og blöðkulaga grænþörunga
þari
NEÐST – nánast úti í sjó
Gaman er að þekkja helstu tegundir.
Við Ísland vex sagþang einungis við Suður- og Suðvesturland.
Fjörugrös eru dökkrauð en upplitast í sólinni og verða þá græn- eða gulleit.
Rannsakið og skoðið þang og þara:
- Ólíkar tegundir.
- Beltaskiptingu.
- Hvernig blöðrurnar virka. (Fara með sýnishorn í fjörupoll, sjóbúr eða bara baðkarið!)
- Byggingu þara.
Hver finnur stærsta þarann?
Hvaðan kemur þessi lykt?
KENNARAR / FULLORÐNIR
Beltaskipting
Þang og þari vex í grýttum fjörum enda verður undirlagið að vera stöðugt (ekki á hreyfingu) til að þörungar nái að vaxa.
Beltaskiptingin sýnir skýrt hvernig ákveðnir umhverfisþættir hafa áhrif á skipan mála í vistkerfunum. Þetta sýnir sig best og er auðveldast að greina við aðstæður sem eru á mörkum ólíkra vistkerfa eins og í fjöru.
Þannig er beltaskiptingu lýst í bókinni Fjörulíf:
Ofarlega í fjörunni myndar klapparþang fremur mjótt belti. Á vestanverðu landinu er sums staðar talsvert af dvergaþangi í klapparþangsbeltinu svo og rétt ofan við það […].
Fyrir neðan þessar tegundir taka svo við klóþang og bóluþang sem oft eru ráðandi tegundir um meginhluta fjörunnar, og síðan skúfaþang sem oft myndar breitt belti um neðri hluta fjörunnar. Á Suðvesturlandi vex tíðum talsvert af sagþangi með skúfaþanginu.
Neðan við þetta belti eru ýmsar rauðþörungategundir áberandi ásamt blöðkulaga grænþörungum. (bls. 14)
Agnar Ingólfsson, Hrefna Sigurjónsdóttir, Karl Gunnarsson og Eggert Pétursson. 1986. Fjörulíf. Reykjavík, Ferðafélag Íslands.
Lykt
Lyktin í fjörunni og við sjóinn sem stundum er mjög áberandi, einkum í þangfjörum, er af rotnandi þangi. Lífmassi þangsins getur verið mjög mikill.
Þari
Ítarleg umfjöllun um þara á vefnum Fjaran og hafið.