Skýringarmynd – (SH) || Bráðnun – verðlaunamynd (ÍLJ)

Lofthjúpur

Lofthjúpur umlykur Jörðina. Súrefni og köfnunarefni mynda meginhluta hans. Í honum eru einnig lofttegundir sem endurkasta varmageislun frá Jörðinni aftur til hennar. Þessar lofttegundir virka líkt og gler í gróðurhúsi og eru því oft kallaðar gróðurhúsalofttegundir. 

Með hjálp gróðurhúsalofttegunda (í hæfilegu magni) hefur skapast kjörhitastig á Jörðinni fyrir fjölbreytt líf.

Svo fór að hlýna

Frá iðnbyltingunni, snemma á 19. öld, hefur hitastig á Jörðinni farið hækkandi. Í fyrstu voru breytingarnar mjög hægar. Aukið magn gróðurhúsaloftegunda í lofthjúpnum af manna völdum er skýringin. Með hverju ári hefur styrkurinn aukist hratt og nú er hlýnunin orðin hættuleg. Jöklar bráðna, yfirborð sjávar hækkar, vistkerfi raskast, sjór súrnar og öfgar í veðri aukast.

  1. Finnið myndband á vefnum sem sýnir bráðnun hafíss á norðurpólnum.
  2. Farið vel yfir listann um losun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi. Vantar eitthvað?
  3. Ekki er brennt jarðefnaeldsneyti þegar farið er um á reiðhjóli. Að hjóla er hollt fyrir líkamann og umhverfið.

    • Skoðið stíga á borgarvefsjá – veljið stíga og gönguslóðir undir Götur og stígar. Þið ættuð líka að velja Sýna skýringar.

    • Fylgist með fjölda hjólandi og gangandi á nokkrum stöðum og setjið niðurstöðurnar fram á myndrænan hátt.

    • Skrifið um hjólið ykkar ljóð eða sögu! (Veljið annað farartæki ef þið eigið ekki hjól).

  4. Skoðið og lesið um verðlaunamyndina hennar Írisar Lilju Jóhannsdóttur. Viljið þið vera umhverfisfréttafólk?
  5. Að rækta matjurtir er skemmtilegt og gefandi. Sumir hafa pláss við húsið sitt en svo er líka hægt að leigja garð.

    • Það eru ýmsar ástæður fyrir því að það er umhverfisvænt og gott fyrir loftslagið að rækta eigið grænmeti – hjálpist að við að finna þær.

    • Hvaða grænmeti er auðvelt að rækta á Íslandi? – Hvaða grænmeti þarf að rækta í gróðurhúsi?

Losun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi tengist einkum:

  • bruna á jarðefnaeldsneyti (olíu og bensíni) í tengslum við samgöngur og fiskveiðar

  • efnanotkun og bruna í iðnaði – einkum í álbræðslu og kísilverum

  • búfé (ropi jórtrandi dýra og iðragerjun = prumpi!) og áburðarnotkun

  • úrgangi, einkum þeim sem er urðaður og brenndur

  • breyttri landnýtingu – losun er t.d. álitin mikil á framræstu landi og þar sem er mikil rotnun

Íslendingar stuðla sömuleiðis að losun gróðurhúsalofttegunda með því að kaupa vörur sem hafa verið fluttar langan veg eða framleiddar á óumhverfisvænan hátt.

Um langan veg í plastpoka og frosti - (SH).

6. Búið til myndatvennur, líkt og hér að ofan, um tvær leiðir til að gera eitthvað – þar sem önnur er umhverfisvænni en hin.

7. Ræðið eftirfarandi spurningu og skráið niður hugmyndirnar ásamt nokkrum orðum til að rökstyðja:
Hvað getið þið, fjölskyldan, skólinn, Reykjavíkurborg og ríkisstjórnin gert til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda?

Að tína ber í fjölnota box - (SH).

Stuttir íslenskir þættir um áhrif loftslagsbreytinga á:

>

KENNARAR / FULLORÐNIR

Umræða um loftslagsbreytingar og heimildir

  • Stöðugar fréttir eru af hlýnun jarðar. Hægt að velja úr þeim til að ræða.
  • Hvað getið þið (fjölskyldan / skólinn / Reykjavíkurborg / ríkisstjórnin) gert til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda? er stór spurning. Hún gæti verið á dagskrá um nokkurn tíma.
  • Fræðsluefni um loftslagsbreytingar:
  • Himinn og haf – fræðsluvefur um losun gróðurhúsalofttegunda og skuldbindingar Íslands í loftslagsmálum. Helst fyrir kennara, hina fullorðnu og stálpaða krakka.
  • Áhrif loftslagsbreytinga á náttúru Íslands – stuttir heimildaþættir.

Vefurinn Himinn og haf 

Himinn og haf er fræðsluvefur um losun gróðurhúsalofttegunda og skuldbindingar Íslands í loftslagsmálum. Hentar kennurum og elstu nemendunum. Á vefnum eru mörg gröf og myndir sem áhugavert er að kynna sér og kafa ofan í.

Um losun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi segir orðrétt*:

Langstærstur hluti losunar frá efnaferlum í iðnaði á Íslandi liggur í framleiðsluferlum álvera og kísil-/kísiljárnvera, en þar er kolefni notað til að fjarlægja súrefnisfrumeindir úr hráefninu og framleiða málma. Annars vegar eru kol, koks og viðarkurl notuð í kísilverum og járnblendiverksmiðjum til að afoxa kvars og hins vegar eru kolefnisrík rafskaut notuð í álverum til að afoxa súrál.

Langstærstur hluti losunar frá orku stafar af brennslu jarðeldsneytis (bensíns og dísils) í samgöngum og fiskveiðum.

Losun frá landbúnaði stafar að mestu af vindgangi jórturdýra (metanmyndun í meltingarvegi, („iðragerjun“)) en má einnig rekja til geymslu og meðhöndlunar húsdýraáburðar og áburðarnotkunar.

Þá losna gróðurhúsalofttegundir þegar úrgangur er meðhöndlaður með urðun, brennslu eða jarðgerð, svo og vegna niðurbrots lífrænna efna í fráveituvatni.

* Athugið að þarna er ekki talin með losun vegna landnotkunar/landnýtingar, breyttrar landnotkunar og skógræktar (LULUCF), alþjóðaflugs og alþjóðasiglinga. (Sjá hugtök og orðskýringar á umræddum vef.)