Öldungar

Elsta gróðursetta tréð í Reykjavík - (SH).

Fyrsta tréð sem var gróðursett í Reykjavík, svo vitað sé, er enn sprelllifandi og er mjög fallegt. Þetta er silfurreynir og var honum plantað árið 1884. Sá sem gróðursetti var landlæknirinn sjálfur, danskur læknir sem hét Georg Shierbeck. Garðurinn kallast Víkurgarður. Fyrst var þar kirkjugarður (1200-1839), síðar einkagarður og að lokum almenningsgarður.

Skammt frá er annað fallegt og gamalt tré. Því var plantað 1917 og er hlynur.

Gamli hlynurinn, á horni Suðurgötu og Vonarstrætis - (SH).
  1. Lesið um silfurreyni á vef Skógræktarinnar. 
  2. Ímyndið ykkur ævi þessara fornu trjáa og alls þess sem þau hefðu séð ef þau væru með augu!
  3. Eigið þið uppáhaldstré? Ef ekki, ættuð þið að horfa vel í kringum ykkur og finna ykkur eitt. (Það þarf ekki endilega að vera gamalt.)

Fjölbreytt tré í borg

Trjárækt í borginni hefur smám saman aukist og vissulega tekur það tíma fyrir tré að vaxa. Við sjáum tré í görðum og víðar í borgarlandinu.

Tré veita skjól, geta gert umhverfið fallegra og draga úr mengun. Tré geta líka verið skemmtileg og í sumum þeirra má klifra.

Trjágróður í íbúðahverfi (Reykjavíkurborg) || Við Miklubraut – (GRÓ – Ljósmyndasafn Reykjavíkur) || Tré við aðrar umferðargötur – (SH) . 

Mörgum tegundum trjáa hefur verið plantað í Reykjavík og eru margar innfluttar og teljast ekki til íslenskra trjáa. Trén vaxa þó upp af fræi hérlendis, venjulega í skógræktarstöðvum. Sum trén eru barrtré og önnur eru lauftré. Sumar trjáplönturnar mynda runna, aðrar standa stakar.

Barr er í grunninn laufblöð sem hafa gerbreyst og orðið í laginu eins og nálar. Sumt barr stingur. Barr fellur ekki á haustin líkt og laufið, nema barr lerkisins.

Skógar í Reykjavík

Það má segja að trén í borginni myndi saman eins konar skóg, en í Reykjavík eru líka raunverulegir skógar. Mikil skógræktarsvæði eru utan við mestu byggðina til dæmis í Heiðmörk, við Rauðavatn, á Hólmsheiði, við Mógilsá og víðar.

Hér getið þið lesið meira um einstaka skóga.

Erfitt fyrir trén

  • Þar sem meðalhiti í júlí er undir 10°C vaxa tré almennt illa. Birkið stendur sig þó nokkuð vel í kuldanum.
  • Á sumum stöðum, t.d. í dældum, er meiri hætta á næturfrostum en annars staðar. Næturfrost getur skaðað ung tré.
  • Mikil selta við sjávarsíðuna getur haft slæm áhrif á trjágróður.
  • Við miklar umferðargötur er mengun, salt á veturna, oft vatnsskortur og gjarnan lélegur eða lítill jarðvegur.

Við aðstæður sem þessar þarf harðgerðar tegundir trjáa.

Af hverju skógrækt? / Af hverju ekki skógrækt?

Þegar við ræktum skóg breytum við ásýnd landsins og búsvæðum fjölda lífvera. Með þéttum skógi gjörbreytist til dæmis gróður og mófuglar hörfa. Með skógrækt verður lífríkið oft á tíðum einsleitara.

En tré veita skjól, binda jarðveginn og geta verið til ýmissa nytja. Það er ekki ónýtt að rækta sitt eigið jólatré, efni í girðingastaura, eða jafnvel húsklæðningu. Svo binda tré kolefni, sem er gott fyrir loftslagið. EN, það tekur langan tíma. Málið á sér margar hliðar.

Skógarfuglar
Sveppir

Pælt í trjám I

  1. Veljið ykkur tré og skoðið það nákvæmlega. Hvað er það um það bil hátt? Hvert er ummálið? Hvernig er það í laginu? Hvernig eru laufin í laginu – eða barrið?  Er lykt af trénu? Finnið áferðina á berkinum. Sjáið þið trjákvoðu leka?
  2. Finnið lokaðan köngul sem dottið hefur af tré og takið hann inn í hús. Fylgist með honum.
  3. Verkefni bundið við mars til maí:
    Takið nokkrar afklipptar trjágreinar lauftrés inn í hús, setjið í vasa með vatni og fylgist vel með næstu dagana.
  4. Takið nokkur laufblöð af tré nálægt umferðargötu og önnur af svipuðu tré fjarri umferðargötu. Haldið þeim aðskildum. Berið saman óhreinindin á þeim.

Pælt í trjám II

  1. Pælið í lögun laufblaða á ólíkum trjám. Skoðið þau nákvæmlega og fylgið eftir æðunum sem hríslast um. Berið saman áferðina ofan á og undir blaðinu. Hvernig eru kantarnir? Skoðið líka litina.
  2. Athugið hvort þið finnið pöddur og skoðið þær.
  3. Ef þið eruð í skógi – skoðið þá umhverfið. Hvernig er umhorfs á skógarbotninum? Má búast við að sjá einhver dýr?
  4. Ef þið sjáið tré sem hefur rifnað upp með rótum ættuð þið að nota tækifærið og skoða ræturnar.
  5. Verkefni bundið við jólaleytið:
    Er jólatré heima hjá ykkar eða í skólanum? Hvaðan ætli það tré sé komið? Hvaða tegund er það?
>

KENNARAR / FULLORÐNIR

Víkurgarður

Hér er sagt frá garðinum þar sem elsta tré Reykjavíkur vex. 

Fyrst var svæðið kirkjugarður, síðar afgirtur einkagarður og að lokum almenningsgarður.

Þvottur á laufum

Sía mætti vatnið í gegnum kaffifílter

Barr

Þegar krakkarnir skoða barr geta þeir velt fyrir sér:

  • lengd nálanna (furur eru með lengra barr en greni),
  • hversu hvassar þær eru,
  • hvort nálarnar eru stakar eða sitja tvær eða fleiri saman
  • nálum lerkisins sem er mjúkt viðkomu – en lerkið fellir barrið á haustin

Jólatréð

Rauðgreni, sitkagreni og stafafura eru þær tegundir sem algengast er að nota sem jólatré.

Til viðbótar mætti velta fyrir sér:

  • Hefur jólatréð hlutverk? / Af hverju eru sett upp jólatré?
  • Hvað er hengt á jólatré?
  • Hvernig voru jólatré í gamla daga, fyrir tíma skógræktar og innflutnings á trjám?

Grenndarskógur

Grenndarskógur er í göngufæri frá skóla og er notaður skipulega í útinámi. Honum er meðal annars ætlað að auka fjölbreytni í skólastarfi. Nánar um grenndarskóga á vef Skógræktarinnar. 

Kolefnisbinding

Allur gróður bindur kolefni með hjálp ljóstillífunar. Á Íslandi er/var mikið magn kolefnis bundið í mýrum. Tré binda mikið kolefni. Á tímum loftslagsbreytinga eru það sterk rök fyrir skógrækt. Það er samt ýmislegt sem bendir til að árangur af kolefnisbindingu með skógrækt sé ekki eins mikill og vonast hefur verið til. Einnig er bent á að endurkast frá sígrænum skógi hér á norðurslóðum sé minna en frá hrímhvítri eða sinubleikri jörð – og ýti þannig undir hlýnun.

Skógrækt hefur jafnan í för með sér mikla breytingu ef ekki eyðileggingu á því vistkerfi sem fyrir er. Oftar en ekki er þar um að ræða verðmæt og mikilvæg búsvæði mófugla og fjölbreyttra planta. Með skógrækt verður lífríkið einsleitara og lífbreytileiki minnkar.

Loftslagsbreytingar eru alvarlegt vandamál og sama má segja um eyðingu búsvæða, hnignun lífbreytileika og útdauða tegunda. Ekki er eðlilegt að aðgerðir gegn loftslagsvá komi niður á náttúrunni að öðru leyti. Það verður að skoða þetta allt í samhengi. Í stefnu Sameinuðu þjóðanna er mælt gegn aðgerðum í loftslagsmálum sem draga úr lífbreytileika.