Þegar farið er út fyrir borgina verða ár og alls konar votlendi meira áberandi. Innan Reykjavíkur fær samt vatnið sums staðar að njóta sín.
Getið þið nefnt dæmi um það? 

Í nýjum hverfum er náttúran víða minna snortin og byggðin dreifðari en í þeim eldri. Í efri byggðum kunna að vera svolítil vatnsföll og mýrar. Úlfarsá, líka nefnd Korpa, rennur til dæmis til sjávar eins og hver önnur á.

Í landi Reykjavíkur voru ár, lækir, tjarnir og mýrar til staðar framan af. Ýmis örnefni segja sitt svo sem Rauðarárstígur, Norðurmýri, Kringlumýri, Lækjargata, Laugalækur og Eiðstjörn. Nú er engin Rauðará sýnileg, mýrarnar hafa verið þurrkaðar upp og lækir fara um ræsi.

Léleg brú sem sett var yfir Rauðará var kölluð Hlemmur.
(Nú er þar engin brú og engin á.)

Gildi votlendis

Ár og votlendi er mikilvægt búsvæði fyrir fjölbreyttar lífverur. Þar lifa meðal annars fuglar, plöntur, smádýr og fiskar.

Í mýrum er mikið magn kolefna sem verða til þegar jurtaleifar brotna niður. Þar eru kolefnin bundin og stuðla ekki að loftslagsbreytingum á meðan.

Mýrar hemja vatnið, eru eins konar svampur sem dregur í sig vatn. Mýrar draga úr hættu á flóðum.

Vatn er í öllum lífverum og er þeim lífsnauðsynlegt.

Sjávarfoss, neðarlega í Elliðaánum - (SH).

Það er gaman að leika sér við sjó og vötn.

Vatnsföll í Reykjavík

Hér sjást helstu vötn og ár í og við Reykjavík. Bláu punktarnir merkja kaldar lindir og þeir rauðu heita læki -(Náttúrufræðistofnun Íslands - V) .

Mynd hér að ofan er fengin í vistgerðakortum þar sem valið er ferskvatn og kortagrunnur er grunnkort í lit. – Farið inn á vefinn og skoðið þetta betur með því að þysja inn og út. Einnig er gaman að skoða hvernig ferskvatnið hríslast um allt Ísland. Athugið á hvaða landsvæðum lítið er um ár.

Vatn í ýmsum myndum:
Klaki: Vatn verður að ís þegar hitastigið fer undir 0°C. Búið til klaka í frysti. Skoðið klakann. Prófið að láta hann fljóta á vatni. Hversu stór hluti hans sést ofan vatnsborðs?
Gufa: Sjóðið vatn í potti (við 100°C) og fylgist með gufunni sem myndast. Takið líka eftir að vatnið í pottinum minnkar, það hefur breyst í gufu.
Vökvi: Látið kalt renna úr krana og fáið ykkur sopa. Gott er það!

Drykkjarvatn

Byrjað var að veita vatni úr Elliðaánum og inn til Reykjavíkur árið 1909 og var fyrsti kraninn settur upp við Vatnsstíg. Áður hafði verið notað vatn úr nokkrum brunnum sem alls ekki var heilsusamlegt. Lengi var Ingólfsbrunnur, sem sjá má í Aðalstræti, aðalvatnsból Reykjavíkur.

Kranavatnið í Reykjavík kemur nú úr Heiðmörk, meðal annars úr Gvendarbrunnum.

Fróðleikur um vatn á vef Umhverfisstofnunar
(m.a. fyndin myndbönd!)

Engar lífverur lifa án vatns. Ómengað vatn skiptir öllu máli. Við verðum að gæta þess saman. Á vatnsverndarsvæðum þarf að fara sérstaklega varlega.

Rannsókn: Hvert er hitastig kranavatns? Er það alls staðar það sama?

Frárennsli

Hvað verður um vatnið þegar rignir? Jú, sumt hverfur ofan í jarðveg, en að miklum hluta fer það niður um niðurföll á götum og stéttum og ofan í holræsi. Undir götunum í Reykjavík er heilt kerfi af lögnum sem tekur við vatni af yfirborðinu og leiðir það út í sjó.

Farið inn á vef OR og skoðið lagnakerfi í ykkar hverfi. Þið getið síðan skoðað fleira en fráveitur.

Áhugavert!

Frárennsli. Í yngri hverfum eru sérstök rör sem taka við skólpi (rauð á korti) og önnur rör sem taka við regnvatni (blá). Í eldri hverfum blandast allt saman (grænt). Myndin sýnir frárennsli og er fengin af kortasjá á vefnum: https://lukor.or.is/lukor/

Þegar rigningarvatni er beint ofan í niðurföll og út í sjó hættir náttúrulegt rennsli. Vatn sem áður myndaði til dæmis stöðuvötn er tekið burtu af svæðinu. Grunnvatnsstaðan lækkar og grunn vötn, tjarnir og votlendi geta þornað eða minnkað. Þetta er ekki endilega eins og við viljum hafa það.

Í nánd við Urriðaholt í Garðabæ er Urriðavatn. Þegar hverfið þar var byggt upp var beitt áhugaverðum aðferðum til að halda vatninu og viðhalda vatnabúskap svæðisins. Af þessum ástæðum verður þetta hverfi bæði grænt og blátt og Urriðavatn er enn á sínum stað.

Í Reykjavík er stefnt að því að vinna á svipaðan hátt þegar nýtt hverfi verður byggt upp á Keldum. Það er spennandi.

>

KENNARAR / FULLORÐNIR

Ýmsar heimildir um vatn

Til umræðu

Sjór og vatn í umhverfinu höfðar til fólks og hefur mikið aðdráttarafl.
Af hverju ætli það sé?

Mikilvægi vatna:

  • ómengað vatn til neyslu
  • útivistargildi vatna (hefur verið sýnt fram á mikilvægi)
  • fræðslugildi (kanna lífríki, kanna eðlisfræðilega þætti vatns)
  • menningarsögulegt gildi.

Ár víðs vegar um landið

Lagt er til að athugað sé á vistgerðarkorti á hvaða landsvæðum lítið er um ár. Ef til vill taka sumir eftir líkindum við jarðfræðikort, en áberandi er hvað fáar ár eru á rekbeltunum. Þar eru jarðlögin gljúp, þannig að vatnið fer einfaldlega ofan í jörðina. Annars staðar á landinu þar sem bergið er þéttara kemst vatnið ekki niður en rennur eftir yfirborðinu – þar eru ár.