Fjaran við Blikastaðakró er stærsta óspillta fjaran á norðurströnd Reykjavíkur. Hún er mjög falleg. Þar eru meðal annars miklar leirur, klettar og sjávarfitjar.
Svæðið var nýlega friðað. Skoðið myndina sem sýnir friðlandið. Það tilheyrir bæði Reykjavík og Mosfellsbæ. Markmiðið með að friðlýsa svæðið snýst fyrst og fremst um líffræðilega fjölbreytni og að vernda búsvæði fugla og hryggleysingja.
Í friðlandið koma ótal fuglar árið um kring, enda nóg að éta. Þar má meðal annars sjá umferðarfarfugla á vorin og haustin. Margæs og rauðbrystingur eru dæmi um umferðarfarfugla sem sjást á svæðinu.
Umferðarfarfuglar koma við á Íslandi á leið sinni til Grænlands og Kanada þar sem þeir eru á sumrin. Á veturna halda þeir sig aðallega í Vestur-Evrópu. Á Íslandi éta þeir og safna þannig orku til áframhaldandi flugs. Búsvæði á Íslandi skipta máli fyrir lífverur annarra landa.
Úlfarsá rennur til sjávar í Blikastaðakró. Þar myndast sérstakar aðstæður þar sem ferskt vatn blandast sjónum. Þetta eru kjöraðstæður fyrir til dæmis krækling og sandskel.
Í næsta nágrenni við friðlandið er golfvöllur. Farið varlega – það er lífshættulegt að fá kúlu í höfuðið.
Veltið fyrir ykkur hvaða hættur hefðu mögulega ógnað svæðinu ef það hefði ekki verið friðlýst.
Umferðarfarfuglar
Rauðbrystingur
Nafn rauðbrystings er lýsandi fyrir hann. Brystingur er skylt orðinu brjóst. Hann er sem sagt rauður á brjóstinu. Hann er nú reyndar rauðbrúnn og það á höfði, hálsi, bringu og kviði, en dökkur að ofan og dröfnóttur (=með dökka smábletti). Þannig er hann á sumrin. Á haustin og á veturna verður hann allur gráleitari og rauða brjóstið hverfur. Rauðbrystingar eru gjarnan saman í stórum hópum og er magnað að sjá þá fljúga saman í takt.
Fuglahópar
Það getur verið gott fyrir fugla að vera í hópum. Rannsóknir hafa sýnt að minni líkur eru þá á því að verða fyrir árás óvinar.
-
Flokkurinn getur verið nokkuð óárennilegur og sumar tegundir reyna að snúa vörn í sókn.
-
Í hópi eru alltaf einhverjir einstaklingar sem verða varir við hættuna í tíma. Fuglarnir eru því almennt rólegri.
-
Hópur fugla er fljótari að finna fæðu en stakir fuglar. Betur sjá augu en auga.
-
Í sumum tilfellum getur flokkur fugla laðað að óvini.
Dæmi um fleiri fugla sem halda sig í hópum: þrestir, snjótittlingar, lóuþrælar, heiðlóur, sendlingar, starar og hrafnar.
Margæs
Margæs er minnsta gæsategundin á Íslandi. Margæsin flýgur hratt og er létt á sér á sundi. Hún heldur sig meira á og við sjó en aðrar gæsir hérlendis. Eins og aðrar gæsir er margæs að mestu jurtaæta. Hún bítur grös og sækir í plöntu sem heitir marhálmur. Sú planta vex aðallega við vesturströnd landsins, á grunnsævi í lygnum sjó.
-
Lesið um rauðbrysting á fuglavefnum. Skoðið einkum hvar sumar- og vetrarheimkynni hans eru.
-
Stillið ykkur upp, hreyfið ykkur sem minnst og fylgist með flugi rauðbrystinganna í nokkurn tíma:
-
Ef einn flýgur upp, fer þá allur hópurinn á eftir? – Verða kannski einhverjir eftir, hversu margir?
-
Fljúga fuglarnir alltaf upp vegna einhverrar truflunar? Ef svo er, hvers konar?
-
-
Þið gætuð fylgst með fleiri fuglum með þessar spurningar í huga. Nærtækt væri að fóðra smáfugla og fylgjast með hegðun þeirra.
-
Getið þið nefnt önnur dýr en fugla sem halda sig í hópum?
-
Lesið um margæs á fuglavefnum. Skoðið einkum hvar sumar- og vetrarheimkynni hennar eru.
-
Skoðið byggingu marhálms. Með þetta útlit gæti hann líklega ekki vaxið á þurru landi.
-
Hvað þýðir orðið mar? Munið þið eftir fleiri orðum með orðhlutanum mar?
Alls konar fuglar við sjóinn
Horfið yfir leiruna, ströndina og upp í himininn.
- Hvar eru fuglar?
- Hvað eru þeir að gera?
- Hvað sjáið þið um það bil marga fugla?
- Þekkið þið fuglana?
Selir
Það kemur nokkuð oft fyrir að selir sjáist í Blikastaðakró og nágrenni. Það er sannarlega gaman að fylgjast með þeim og læra um þá. Þá kemur sér vel að vera með kíki.
Leirur
Leirur eru sannarlega mikilvægt búsvæði fyrir lífverur (einkum fugla og smádýr) en leirur binda líka gróðurhúsalofttegundir, sem eru slæmar í of miklu magni og valda hlýnun loftslags (sjá nánar).
KENNARAR / FULLORÐNIR
Friðlýsing / líffræðileg fjölbreytni
Markmið friðlýsingar svæðisins er að viðhalda og vernda til framtíðar náttúrulegt ástand mikilvægs búsvæðis fugla og sjávarhryggleysingja auk líffræðilegrar fjölbreytni þannig að það fái að þróast samkvæmt náttúrulegum lögmálum og á eigin forsendum. Friðlýsingin miðar einnig að því að treysta útivistar-, rannsókna- og fræðslugildi svæðisins.
Nánar má lesa um friðlýsinguna á vef Náttúruverndarstofnunar
Í leirunni eru alls konar hryggleysingjar. Þar má víst finna hinn sjaldgæfa risaskera!
Um marhálm
Marhálmur var mun algengari hér áður fyrr, en upp úr 1930 kom upp sýking sem eyddi marhálmi að mestu úr fjörum í N-Atlantshafi. Hann er að ná sér á strik aftur hér á landi þótt hann sé ekki orðinn jafn algengur og áður. – Lesa nánar um marhálm á vef Náttúrufræðistofnunar.
Hópar
Spurt er um önnur dýr en fugla sem halda sig í hópum. Ef hugsað er um íslensk dýr má t.d. nefna fiska sem mynda torfur, selir safnast á ákveðna staði til að kæpa, flugur, t.d. mý myndar oft hópa eða flugnasveim og hestar eru gjarnan í stóði líkt og villtir hestar.
Stórbýli
Í næsta nágrenni við friðlandið eru tvö gömul stórbýli: Blikastaðir og Korpúlfsstaðir. Þar má sjá miklar og virðulegar byggingar.
Korpúlfsstaðir voru á sínum tíma langstærsta býli landsins með mjög stóru fjósi fyrir 300 kýr. Það var fullkomnasta fjós á Norðurlöndunum. Mjólk frá býlinu var seld á flöskum til Reykvíkinga. Uppbygging á Korpúlfsstöðum hófst uppúr 1922 og þar var Thor Jensen borgarstjóri aðalmaðurinn.
Á Blikastöðum var sömuleiðis mjög stórt kúabú á síðustu öld. Nú er áætlað að koma þar upp íbúabyggð. Blikastaðir tilheyra Mosfellsbæ.
Áhrif frá golfvelli
Áburður sem borinn er á flatir golfvallarins hefur áhrif víðar, til dæmis á gróður á milli vallar og fjörunnar. Tegundasamsetning hefur breyst á þann hátt að grastegundir hafa eflst en ýmsar aðrar tegundir plantna sem illa þola áburðinn hörfa (bæði blómplöntur og fléttur). – Með aukinni byggð má sömuleiðis búast við áhrifum á gróðurinn.
Fléttur
Fléttur eru gróskumiklar á svæðinu í samanburði við marga aðra staði í borginni. Þar er því gott að rannsaka þær. Sjá nánar.