Fossvogsdalur er stórt útivistarsvæði. Þar eru miklar flatir, mörg tré og sömuleiðis lækur, Fossvogslækur. Um dalinn liggja göngu- og hjólastígar. Fossvogur er á mörkum Kópavogs og Reykjavíkur.

Við ósa Fossvogslækjar var áður fyrr foss, þaðan er nafnið komið á voginn. Foss þessi hét Hangandi, en er núna horfinn enda hefur bergið (fossberinn) rofnað og veðrast í tímans rás.

Votlendi – skurðir

Þar sem land liggur lágt og þar sem vatn safnast verður gjarnan votlent. Í Fossvogi var mýrlent og blautt. Þar var landið þurrkað með hjálp skurða um það leyti sem skógræktin hófst. Hér má lesa um hvernig skurðir virka. 

Skurðir

  • Skoðið lífríki þeirra. Í skurðum er oft fjölbreyttari gróður en á túnum í kring, þangað sækja endur og þar kunna að vera hornsíli og einhver smádýr.
  • Hvernig er vatnið í skurðinum (tært/gruggugt, volgt/kalt, lygnt/streymandi)?
  • Hvernig ætli sé ákveðið hvar skurður er grafinn?

Fossvogslækur

  • Rannsakið lífríkið í læknum og tjörnunum sem hann rennur um.
Manngerð tjörn, um hana rennur Fossvogslækur - (SH).

Fossvogslækur

Í Fossvogslæk eru hornsíli. Þar eru líka oft endur, einkum stokkendur.

Fossvogslækur - (SH).

Fjársjóður í Fossvogsdal

  • Útbúið pakka með einhverju í sem gaman er að finna (eins konar fjársjóð).
  • Teiknið kort af Fossvogsdal og merkið inn á það felustað pakkans.
  • Látið vini / skólafélaga ykkar fá kortið svo þeir geti fundið pakkann.
Hjólað í Fossvogsdal - (SH).

Skógrækt

Ræktunarstöð

Árið 1932 var stofnuð skógræktarstöð í Fossvogi. Þar voru ræktaðar trjáplöntur upp af fræi og þeim síðan plantað annars staðar, til dæmis í Heiðmörk, Öskjuhlíð, við Rauðavatn og á Austurheiðum. Núna er þar minni ræktunarstöð þar sem ræktuð eru blóm og trjágróður fyrir Reykjavíkurborg.

Svartiskógur

Svolítill reitur með háum trjám er norðan við ræktunarstöðina sem nefnist Svartiskógur. Hann er einnig grenndarskógur Hvassaleitisskóla.

Ég sá einu sinni krossnef í Svartaskógi með pabba. Hann var skrýtinn, sko krossnefurinn!

Meltunga

Gaman er að heimsækja Trjásafnið í Meltungu, austast í Fossvogsdal. (Það tilheyrir reyndar Kópavogi.) Þar eru yfir 1100 tegundir af trjám og runnum! Þar er ýmislegt rannsakað og skoðað hvernig ólík tré og runnar þrífast við íslenskar aðstæður. Þar er sérstakur aldingarður, sígrænn garður og rósagarður. Lesa nánar um Trjásafnið í Meltungu.

Gott veður

Fossvogsdalur er þekktur fyrir góðviðri. Þar er skjólgott og hann snýr á móti sól. Þar vaxa trén vel …og þar eru líka matjurtagarðar.

Matjurtagarðar - (SH).

Fuglar í hópum

Utan varptíma safnast sumir fuglar saman þegar fer að dimma og hópast á einn stað þar sem þeir nátta sig. Þeir virðast æstir og skríkja hátt. Þegar þeir eru komnir í náttstað halda þeir skríkjunum áfram um stund en koma sér svo í ró. Venjulega er náttstaðurinn í skjóli og fuglarnir halda sig stundum það þétt saman að þeir hita hver öðrum. Þeir geta skipst á upplýsingum um góða fæðustaði. Fuglarnir skynja öryggi, enda venjulega einhver með opin augun.

Þrestir og starar í náttstað:

Þetta er stórmerkilegt!

Í gegnum tíðina hafa starar og þrestir safnast í skógræktina í Fossvogi. Venjulega líða ekki meira en fimmtán mínútur frá því að síðustu fuglarnir koma, þangað til myrkrið hefur lagst yfir. Fuglarnir eiga það til að sveima um stund yfir staðnum þegar þeir safnast saman. Það er tilkomumikil sjón. Fuglarnir koma gjarnan 10-50 saman til náttstaðarins úr öllum áttum. Þegar fuglar safnast sama á þennan hátt yfir nóttina er talað um dagfar. 

Á Fuglavefnum er frekari fróðleikur um hópamyndun fugla.

Fuglene flyver i flok
når de er mange nok.

Náttstaður

Þótt skógræktin í Fossvogi sé góður staður fyrir fuglana að safnast á, eiga þeir það til að breyta til. Náttstaðir fugla eru víðar í Reykjavík.

  • Þið ættuð að fylgjast með fuglahópum, einkum þegar fer að rökkva og sjá hvert þeir stefna.
  • Ef þið finnið virkan náttstað er gaman að koma sér þar fyrir og fylgjast með þegar þeir koma.
  • Hvað eru fuglarnir um það bil margir?
  • Fylgist með hvernig þeir koma sér í ró.
  • Hvaða tegundir fugla sjáið þið?
>

KENNARAR / FULLORÐNIR

Áður sveit

Fossvogsdalur var einu sinni fyrir utan bæinn og þar voru sumarbústaðir og ræktunarlönd sem tilheyrðu Reykvíkingum. Trén eru sum frá þeim tíma og einnig má sjá merki eftir gamla bústaði og jafnvel enn uppistandandi.

Skurðir

Í Fossvogsdal eru góðar aðstæður til að pæla í skurðum og ræða um leið um vatnasvið og leiðir vatns í landslagi. Ef ekki hefði verið þurrkað landið á þessu svæði væri öðruvísi um að litast. Þá væri fjölskrúðugra lífríki og meiri líffræðileg fjölbreytni. Við myndum til dæmis sjá spígsporandi jaðrakana, en ekki væri jafn auðvelt að leika sér á grasflötunum, hjóla og þar fram eftir götunum fyrir okkur mennina. Um þetta mætti ræða. Eru menn rétthærri en aðrar lífverur?

Hornsíli

Í Fossvogslæk er kjörið að skoða hornsíli – nánar er rætt um og sett fram verkefni um hornsíli HÉR.

Fjársjóðsleitin

Markmiðið með verkefninu er að fá krakkana til að átta sig á aðstæðum, áttum, vegalengdum, kortagerð og svo framvegis. Þetta verkefni mætti að sjálfsögðu vinna annars staðar, en í ljósi þess að um er að ræða nokkuð stórt útivistarsvæði hentar það ágætlega í Fossvogsdal. Verkefnalýsingin er ekki nákvæm svo auðvelt er að aðlaga verkefnið ólíkum hópum.

Náttstaður fugla

Eitthvað hefur dregið úr að fuglar safnist saman í skógræktina í Fossvogi. Ljóst er að fuglarnir breyta svolítið til og safnast ekki alltaf á sama stað. Fólk ætti að hafa augu og eyru opin fyrir því þegar fjöldi fugla safnast saman á ákveðna staði. Hljóðupptakan er til dæmis fengin í litlum trjálundi við Neskirkju síðla vetrar 2024. Þar náttaði sig stór hópur fugla um skeið.

Tré

Fossvogur er kjörinn staður til að vinna með tré. Fjölbreytni í tegundum og aldri er mikil. Þarna er líka öruggt svæði fjarri miklum umferðargötum. Vísað er á frekari fróðleik og verkefni um tré HÉR.