Frostið sem bítur
Þið hafið eflaust tekið eftir kuldanum sem hefur verið undanfarna daga og er spáð áfram. Við sjáum víða klaka og ís. Okkur þykir óþægilegt að verða kalt og stundum er sagt að frostið bíti. Já, það bítur þar sem skín í bera húð, til dæmis í kinnarnar. Eins verður okkur gjarnan kalt á höndum og fótum, jafnvel svo kalt að okkur verkjar.
Mér verður heitt þegar ég er á skíðum.
Já, eða skautum…. og fótboltaæfingu.
Viðbrögð líkamans
Líkaminn reynir að halda líkamanum við 37°C. Um æðarnar rennur heitt blóð og það dreifir varmanum um kroppinn.
Þegar kalt er úti reynir á og líkaminn bregst við:
- með því að minnka blóðflæði til húðarinnar. (Æðarnar herpast saman og kuldinn í umhverfinu nær þá ekki að kæla blóðið.)
- með því að minnka blóðflæði til útlima. (Kuldinn nær betur til útlima en annarra líkamshluta. Líkaminn reynir að halda hita og nauðsynlegri starfsemi í höfði, brjóst- og kviðarholi.)
- með því að hreyfa sig. Þegar okkur er kalt finnum við þörf fyrir að hreyfa okkur. (Vöðvar mynda umtalsverðan varma og við hitum okkur upp með hreyfingu).
- með því að skjálfa. (Skjálfti myndar varma.)
- með því að auka matarlyst og borða. (Við fáum orku úr mat. Auk þess hitnar okkur þegar meltingarfærin eru að störfum.)
- með því að fara í hlý föt.
Þegar líkamshiti hækkar myndast sviti. Við getum vel svitnað í köldu veðri, t.d. ef við erum of mikið klædd eða hreyfum okkur mikið. Þegar sviti gufar upp af okkur (breytist úr vökva í gufu) tapar húðin varma og kólnar. Stundum kólnum við óþægilega upp þegar við hægjum á eftir hreyfingu, erum sveitt og úti er kalt.
Við getum fengið gæsahúð vegna kulda. Þá ýfast hárin á líkamanum. Úfinn feldur á dýrum er einangrandi en ekki er líklegt að úfin hár mannslíkama hjálpi okkur að verjast kulda. Að fá gæsahúð er sjálfsagt innbyggður gamall vani frá þeim tíma er forfeður okkar voru loðnir!
Vindkæling
Vindur magnar upp kulda. Á vef Veðurstofunnar er áhugaverð tafla sem sýnir okkur hvernig vindstyrkur getur aukið kælinguna. (SKOÐA nánar).
Hitamælir sem sýnir -4°C í skjóli sýnir einnig -4°C á víðavangi þar sem hægur vindur blæs (4 m/s), en kælingin er samt slík að á beru andliti virkar það eins og úti sé -9°C.
Það er gott að komast í skjól!
Mér verður heitt þegar ég drekk kakó!
- Þegar mér varð mjög kalt…
(skrifið, segið frá, semjið, teiknið, leikið). - Lýsið gæsahúð.
- Lesið ljóðið Þorraþræll. Þarna eru mörg orð sem þið skiljið kannski ekki, en gaman er að þekkja. Hjálpist að.
- Skoðið vindkælitöfluna. Ef frostið er -2°C, hvað þarf vindurinn að vera mikill til að vindkælingin teljist mikil?
Athugið vindkælinguna, ef einhver er, í dag og næstu daga. Fletta upp vindstyrk og hitastigi í rauntíma. - Athugið á eigin skrokki vindkælingu. Berið saman aðstæður í skjóli og þar sem blæs. Skiptir máli hvort þið snúið baki í vindinn eða standið á móti honum?
- Hjálpist að við að finna góð ráð til að verða ekki kalt.
- Horfið í kringum ykkur og athugið hvernig frostið birtist í umhverfinu. Þið gætuð tekið myndir, teiknað myndir eða lýst í orðum.